TYT Felsefe dersi, Bilim Felsefesi konusundan 8 özgün örnek soru.
Önce kendin çöz, sonra “Cevabı göster” ile kontrol et; adım adım çözüm her sorunun kendi sayfasında.
Bilimsel araştırmalarda belirli koşullar altında olgular arasında her seferinde tekrarlandığı gözlenen, deney ve gözlemlerle defalarca doğrulanmış, düzenli ve genel ilişkileri ifade eden önermelere ne ad verilir? Örneğin sabit sıcaklıkta belirli miktardaki bir gazın basıncı ile hacminin ters orantılı olması bu tür bir önermedir.
Bir düşünüre göre bilim, tek tek kuramların sınanmasıyla değil "araştırma programları" içinde ilerler. Her programın, bilim insanlarının vazgeçilmez kabul ettiği ve doğrudan sınamaya açmadığı temel varsayımlardan oluşan bir çekirdeği vardır. Bu çekirdeğin çevresinde ise yardımcı varsayımlardan oluşan bir koruma katmanı bulunur. Gözlemler programla çeliştiğinde çekirdek değil, bu katmandaki varsayımlar değiştirilir. Yeni olguları önceden kestirebilen programlar ilerleyici, yalnızca kendini kurtarmak için değişiklik yapan programlar ise yozlaşan programlardır.
Bu görüşe göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A)Bilimsel ilerleme, tek tek kuramların yanlışlanmasıyla sağlanır.
B)Bir programın temel varsayımları her gözlemde yeniden sınanır.
C)Kendisiyle çelişen tek bir gözlem, bir araştırma programının hemen terk edilmesini gerektirmez.
D)Bütün araştırma programları eşit derecede değerlidir.
E)Bilim insanları yardımcı varsayımları hiçbir zaman değiştirmez.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kendisiyle çelişen tek bir gözlem, bir araştırma programının hemen terk edilmesini gerektirmez.
Bir görüşe göre bilimsel bilgi kendi başına iyi ya da kötü değildir; ancak bilim insanının hangi konuyu araştıracağına karar vermesi, araştırmada canlılara nasıl davranacağı ve elde edilen bilginin nasıl kullanılacağı ahlaki tercihler içerir. Örneğin atom çekirdeğine ilişkin bilgiler hem enerji üretiminde hem de kitle imha silahlarında kullanılmıştır. Bu nedenle bilim, değerlerden tümüyle bağımsız bir etkinlik olarak düşünülemez.
Bu görüşe göre,
I. Bilimsel bilginin kullanım biçimi ahlaki sorumluluk doğurur.
II. Bilim insanının araştırma konusunu seçmesi de değer yargılarından etkilenebilir.
III. Aynı bilimsel bilgi farklı amaçlara hizmet edebilir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
Thomas Kuhn'a göre bilim insanlarının belirli bir dönemde dünyayı anlamak ve bilimsel araştırmalarını yürütmek için ortaklaşa benimsedikleri kavramsal çerçeveye, kurallar ve inançlar bütününe ne ad verilir?
Karl Popper, pozitivistlerin savunduğu "doğrulamacılık" ilkesini eleştirmiştir. Popper'a göre binlerce beyaz kuğu görmek "Tüm kuğular beyazdır" önermesinin mutlak doğruluğunu kanıtlayamaz; zira tek bir siyah kuğunun görülmesi bu hipotezi çürütmeye yeter. Bu nedenle bir hipotezin bilimsel olabilmesi için doğrulanabilir değil, deneyle çürütülmeye açık olması gerekir.
Popper'ın bilim felsefesine kazandırdığı ve bilimselliğin temel ölçütü kabul ettiği bu ilke aşağıdakilerden hangisidir?
A)Pozitif doğrulanabilirlik
B)Tümevarım ilkesi
C)Paradigma değişimi
D)Yanlışlanabilirlik (Çürütülebilirlik) ilkesi
E)Determinizm
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yanlışlanabilirlik (Çürütülebilirlik) ilkesi
Thomas Kuhn, "Bilimsel Devrimlerin Yapısı" adlı eserinde bilimin pozitivistlerin iddia ettiği gibi doğrusal ve kesintisiz bir birikimle ilerlemediğini savunur. Kuhn'a göre bilim belirli bir dönemde bilim insanları topluluğunun paylaştığı ortak kavramsal çerçeve olan "paradigma" altında olağan bilim olarak yürütülür. Zamanla mevcut paradigmanın açıklayamadığı anomaliler birikir, bunalım dönemi başlar ve yeni bir paradigma eskisine galip gelerek devrimsel bir sıçrama yaşanır.
Kuhn'un bu teorisinde bilim insanlarının dünyayı anlama ve olayları yorumlamada kullandığı ortak inanç, değer ve teknikler bütününe ne ad verilir?
Bilim felsefesinde bilimi "ürün" ve "etkinlik" olarak ele alan iki temel yaklaşım bulunur. Bilimi ürün olarak ele alan mantıkçı pozitivistler bilimin sadece ortaya koyduğu nihai metinler, formüller ve dilsel önermelerle ilgilenirken; bilimi bir "etkinlik" olarak ele alan Kuhn ve Toulmin bilimin sosyal, psikolojik ve tarihsel çevresini de hesaba katar.
Buna göre, mantıkçı pozitivizmin (Reichenbach, Carnap) bilim anlayışıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A)Bilimsel ilerlemenin ancak mitolojilerle desteklenebileceğini iddia etmesi
B)Bilim insanlarının psikolojik ruh hallerini bilimsel sonuçların merkezine koyması
C)Metafizik önermeleri bilimin en değerli alanı sayması
D)Bilimsel bilginin mutlak dille mantıksal çözümlemeye tabi tutulabileceğini savunması
E)Bilimin tarihsel dönemlere göre tamamen göreceli olduğunu kabul etmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bilimsel bilginin mutlak dille mantıksal çözümlemeye tabi tutulabileceğini savunması